Puxteya Nûçeyê

• Pêşengê Dêrsimê Seyîd Riza, kurê wî Resik Hûseyîn û hevalên wî, 89 sal berê di 15ê Mijdara 1937an de li Meydana Genim a Xarpêtê hatin bidarvekirin.

• Di dema darvekirinê de ji bo Seyîd Rizayê 74 salî temenê wî hate biçûkkirin, her wiha temenê kurê wî yê 16 salî Resik Hûseyîn jî hate mezinkirin û her du bi hev re hatin bidarvekirin.

• Ev bûyera trajîk piştî operasyonên ku bi biryarnameya "Qerarnameyên Tenkîlê yên Dêrsimê" ya sala 1937an dest pê kiribûn, di encama dadgeheke lezgîn de pêk hat.

Daxuyaniyên Sereke û Mijarên Balkêş

• Salvegera Darvekirinê: Seyîd Riza, kurê wî û hevalên wî yên dozê tam 89 sal berê li Qada Genim a Xarpêtê hatin darvekirin. Dema ku ew dibirin ber sêdarê, temenê Seyîd Rizayê 74 salî di tomaran de hat biçûkkirin û temenê kurê wî Resik Huseyînê 16 salî jî hat mezinkirin. Seyîd Riza, kurê wî Resik Huseyîn û rûspiyên Dêrsimê 15ê Mijdara 1937an li Qada Genim a Xarpêtê hatin darvekirin.

• Operasyona li ser Dêrsimê: Di encama biryarnameya bi navê 'Biryarên Tenkîla Dêrsimê' ku di 4ê Gulana 1937an de li Parlamentoya Tirkiyeyê ji aliyê Lijneya Wezîran ve hat derxistin, li ser Dêrsimê operasyon hat destpêkirin. Li gorî daxuyaniyên fermî 16 hezar, li gorî vegotinên gelê Dêrsimê û şahidan jî 70 hezar mirov ku piraniya wan kal, jin û zarok bûn, li gundan, şikeftan û qeraxên çeman; bi bombebarankirin, gulebarankirin, şewitandin, bikaranîna gazên kîmyewî û avêtina ji zinaran hatin kuştin.

• Ji bo hevdîtinê çû lê hatin girtin: Seyîd Riza piştî pevçûnên xwînî yên li Dêrsimê, ji bo hevdîtinên aştiyê bo Ezirganê hat vexwendin û dema ku diçû hevdîtinê, di 5ê Îlona 1937an de li ser rê hat girtin. Seyîd Riza û 58 kesên din ji rûspiyên Dêrsimê li Dadgeha Îstîklalê ya ku li Xarpêtê hatibû avakirin, bi tohmeta "handana serhildanê" hatin darizandin. Seyîd Riza, Usenê Seyd, Findiq Axa, Hesen Axa, Usenê Sey Rizay, Elî Axa, Hesenê Îvraîmê Qiz û kurê wî Resik Huseyîn bi cezayê darvekirinê hatin mehkûmkirin. Yên din jî bi cezayê hetahetayê hatin cezakirin.

• Pêşiyê Kurê wî tê bidarvekirin: Dema ku di 15ê Mijdara 1937an de di 74 saliya xwe de hat bidarvekirin, di girteknameyan de temenê wî hat biçûkkirin û dema ku bi kurê xwe Resik Huseyînê 16 salî re hat darvekirin, temenê kurê wî hat mezinkirin.

• Gotinên Seyîd Riza: Dema ku ew dibirin ber sêdarê ji rayedaran re got, "Çil lîre pereyê min û saeteke min heye, bidin kurê min." Tevî ku soz dabûn wî jî, soza xwe negirtin. Wî got, "Min berî kurê min bidarve bikin da ku ez darvekirina kurê xwe nebînim." Ji bo vê yekê jî soz girt, lê belê berî wî darvekirina kurê wî pê dan temaşekirin. Dema ku kurê yekem ê Seyîd Riza hatibû kuştin, wî gotibû "Min kilîta çiyayan winda kir". Ew ewladên Kerbelayê ne bêguneh in.

• Wezîrê Karên Derve yê wê demê Îhsan Sabrî Çaglayangîl di bîranînên xwe de: Îhsan Sabrî Çaglayangîl van hûrgiliyan bi tevahî wiha vedibêje: “Me Seyîd Riza derxist qadê. Hewa sar bû û li derdorê kes tunebû. Lê Seyîd Riza wekî ku qad bi mirovan tije be, xîtabî bêdengî û valahiyê kir. Got: 'Em ewladên Kerbelayê ne. Em bêguneh in. Şerm e. Zilm e. Cînayet e.' Mûyên laşê min rabûn. Vî zilamê kal bi gavên xurt meşiya. Qereçî (celad) da aliyekî. Werîs xist stuyê xwe. Bi lingê xwe pehîn li kursiyê da û îdamkirina xwe bi xwe pêk anî. Wî got: 'Ez dizanim, tu ji Enqereyê hatî ku min darve bikî. Dema tu vegeriyayî bibêje; min nikarî bi hîle û şerê te re serî derxînim, ev ji min re bû derd. Te wekî kêzikan (kımıl) leşker şandin ser min. Dîsa jî min serê xwe li ber te netewand, niha ez ê bi serbilindî biçim ber sêdarê. Bila ev jî ji te re bibe derd.”

Ji Bo Agahdariya We
Darvekirina Seyîd Riza û pêşengên Dêrsimê di dîroka Kurdistanê de wekî yek ji birîna herî kûr a salên 1930î tê qebûlkirin û salane di 15ê Mijdarê de bi bîranînan tê nîqaşkirin.

Bêtir bixwînin: Ev nûçe ji we re hatine bijartin

Ji bo nûçeyên nû, bi berdewamî KANAL8ê bişopînin:

https://www.channel8.com/kurmanci/news/47627eb4-2ac6-4426-be77-f2cba56649f4