
خلاصه خبر
دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ در شهر شنژن چین، نخستین نشست سهجانبه سران سه کشور را برگزار کردند.
بیانیه مشترک آنها بر اصلاح سازمان ملل، ثبات راهبردی، امنیت انرژی و گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای متمرکز است.
سه کشور از برنامه خود برای افزایش تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده خبر دادند، اما تعهد مشخصی برای کاهش زرادخانههای هستهای اعلام نکردند.
ایران و اوکراین در بیانیه مشترک نام برده نشدهاند؛ موضوعاتی که پیش از نشست از محورهای مورد انتظار مذاکرات بودند.
نشست سران سه قدرت بزرگ جهان در چین با انتشار بیانیهای درباره صلح و امنیت بینالمللی به پایان رسید؛ توافقی که با وجود اهمیت نمادین آن، درباره جنگهای ایران و اوکراین و اختلافات هستهای، راهکار مشخصی ارائه نمیکند.
بیانیه چهاربندی؛ توافق بر اصول کلی همکاری
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، روز پنجشنبه ١٩ نوامبر، در ویلای کیلین شهر شنژن و در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) دیدار کردند.
این نشست که نخستین دیدار سهجانبه سران این سه کشور در چنین قالبی بود، در شرایطی برگزار شد که اختلافات بر سر جنگ اوکراین، بحران ایران و رقابت هستهای قدرتهای بزرگ همچنان ادامه دارد.
پس از پایان مذاکرات، متن چهاربندی بیانیه مشترک با عنوان «بیانیه سران چین، روسیه و آمریکا در مسیر صلح» منتشر شد.
در نخستین بند، سه کشور با اشاره به عضویت دائم خود در شورای امنیت سازمان ملل، بر اصلاح ساختار این سازمان تأکید کردند تا بتواند با کارآمدی بیشتری به چالشهای جهانی پاسخ دهد.
در حوزه انرژی، رهبران سه کشور اعلام کردند قصد دارند تولید و عرضه فرآوردههای نفتی پالایششده را افزایش دهند. آنها همچنین بر اهمیت حفظ جریان باثبات انرژی تأکید کردند.
بخش دیگری از بیانیه به مصونیت حقوقی مقامهای دولتی اختصاص دارد. سه رهبر با تأکید بر اصل رضایت دولتها و احترام به مصونیت مقامهای رسمی، اعلام کردند دیوان کیفری بینالمللی و نهادهای مشابه نباید از اختیارات قضایی خود سوءاستفاده کنند.
در بند پایانی نیز بر این اصل تأکید شده است که جنگ هستهای برندهای ندارد و هرگز نباید رخ دهد. سه کشور همچنین از گفتوگو درباره کاهش خطرات هستهای و جلوگیری از گسترش تسلیحات اتمی خبر دادند.
با وجود این موارد، بیانیه شامل تعهدی برای کاهش تعداد کلاهکهای هستهای، تعیین زمانبندی مذاکرات خلع سلاح یا ایجاد سازوکار اجرایی مشخص نیست.
ایران؛ غایب بیانیه، حاضر در دستور کار ترامپ
یکی از مهمترین نکات نشست، فاصله میان موضوعات مطرحشده پیش از مذاکرات و محتوای بیانیه نهایی بود.
ترامپ پیش از این دیدار، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را از موضوعات مورد توجه آمریکا عنوان کرده و گفته بود واشینگتن و پکن در تضمین جریان انرژی از تنگه هرمز منافع مشترکی دارند.
او همچنین پیش از نشست سهجانبه، در دیدار جداگانه با شی جینپینگ درباره مسائل منطقهای و بینالمللی گفتوگو کرد.
با این حال، در بیانیه مشترک سه کشور هیچ اشاره مستقیمی به ایران، جنگ این کشور یا اختلافات بر سر برنامه هستهای جمهوری اسلامی نشده است.
این سکوت به معنای قطعی مطرح نشدن موضوع ایران در مذاکرات غیرعلنی نیست؛ اما دستکم در مواضع رسمی منتشرشده، نشانهای از توافق سه قدرت درباره راهبرد مشترک در قبال تهران دیده نمیشود.
اوکراین؛ اختلافی که به توافق علنی منجر نشد
جنگ اوکراین نیز از موضوعات مهمی بود که پیش از نشست انتظار میرفت در گفتوگوهای سه رهبر مطرح شود.
پوتین در سخنان ابتدایی خود گفت سه کشور در حل مناقشات منطقهای، از جمله جنگ اوکراین، منافع مشترکی دارند و در قبال حفظ صلح و امنیت بینالمللی مسئولیت مشترک بر عهده دارند.
ترامپ نیز پیش از مذاکرات از ضرورت استفاده از فرصت گفتوگو برای پایان دادن به جنگها سخن گفته بود.
با این حال، در بیانیه پایانی هیچ توافق مشخصی درباره جنگ اوکراین، آتشبس یا مسیر مذاکرات صلح اعلام نشد.
شی جینپینگ نیز در اظهارات خود مستقیماً به جنگ اوکراین اشاره نکرد و بیشتر بر ضرورت همکاری قدرتهای بزرگ و پرهیز از تقابل تأکید داشت.
شی: دیدار مثبت و ثمربخش بود
پس از پایان نشست، رسانه دولتی چین به نقل از شی جینپینگ، فضای مذاکرات را «مثبت، سازنده و بسیار ثمربخش» توصیف کرد.
شی با اشاره به سابقه همکاری سه کشور در جنگ جهانی دوم گفت قدرتهای بزرگ باید نگرانیهای امنیتی مشروع یکدیگر را در نظر بگیرند و از طریق گفتوگو اختلافات خود را مدیریت کنند.
او همچنین تأکید کرد که تا زمانی که ارتباط میان کشورها ادامه داشته باشد و مسیر مذاکره باز بماند، امکان دستیابی به صلح وجود دارد.
در مقابل، مقامهای روسیه نیز فضای دیدار را مثبت ارزیابی کردند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، و یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی پوتین، از فضای خوب مذاکرات سخن گفتند، اما جزئیات بیشتری از گفتوگوهای پشت درهای بسته ارائه نکردند.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز پیشتر گفته بود جنگ اوکراین محور اصلی گفتوگوهای سهجانبه نخواهد بود.
اطلاعات بیشتر
یکی از موضوعات مهم در پسزمینه این نشست، تفاوت اندازه زرادخانههای هستهای سه کشور است.
آمریکا و روسیه همچنان بزرگترین زرادخانههای هستهای جهان را در اختیار دارند، در حالی که چین طی سالهای اخیر برنامه هستهای خود را گسترش داده و تعداد کلاهکها و سامانههای پرتاب خود را افزایش داده است.
پکن تاکنون تمایلی به پیوستن به مذاکرات سهجانبه کنترل تسلیحات هستهای با واشینگتن و مسکو نشان نداده و بر تفاوت قابل توجه ظرفیت هستهای خود با دو کشور دیگر تأکید کرده است.
به همین دلیل، تأکید مشترک سه رهبر بر جلوگیری از جنگ هستهای و آغاز گفتوگو درباره کاهش خطرات اتمی، از مهمترین بخشهای این نشست به شمار میرود؛ هرچند هنوز مشخص نیست این گفتوگوها به مذاکرات رسمی برای محدود کردن زرادخانههای سه کشور منجر شود یا خیر.
لینکهای مرتبط
همگرایی یا تقابل؟ رهبران سه قطب قدرت جهان پای میز مذاکره
گفتوگوی ترامپ، پوتین و شی پیرامون خلع سلاح هستهای، ایران و اوکراین در نشست چین