خلاصه خبر

• جلال ملکشاه، نویسنده، شاعر، منتقد و فعال سیاسی نوگرا.

• او بر ادبیات معاصر کردی و فارسی تأثیر گذاشت، اشعار دفاعی را به مرحله بالاتری رساند و آثار بزرگان کورد را به فارسی ترجمه کرد.

• ملکشاه پس از سال‌ها تحت فشار بودن در ایران، به اقلیم کوردستان نقل مکان کرد و سرانجام در ۳۱ اکتبر ۲۰۲۰ در سن ۶۸ سالگی بر اثر سکته قلبی در زادگاهش به خاک سپرده شد.

ادبیات معاصر کوردی و فارسی یکی از چهره‌های شاخص، نوگرا و آزادی‌خواه خود را از دست دادە است؛ جلال ملکشاه، شاعری که واژه‌هایش ریشه در رنج، مبارزه و اسطوره‌های سرزمینش داشت.

تولد، ریشه‌ها و آغاز مسیر ادبی

جلال ملکشاه در ۱۹ مارس ۱۹۵۲ (یا به روایتی در روستای ملکشاهی/ملکشانی) متولد شد. او که فرزند اول خانواده بود، خواندن و نوشتن را از عمویش عبدالرضا آموخت و با تشویق او به اشعار کلاسیک کوردی، به ویژه آثار نالی و محوی، انس گرفت. او نخستین شعر خود را در کلاس چهارم دبستان سرود و به دلیل الزامات قانونی، ناچار به تحصیل به زبان فارسی بود؛ مسیری که او را به یکی از تاثیرگذارترین نویسندگان، منتقدان و فعالان سیاسی بدل ساخت.

زندگی ملکشاه آمیخته با مبارزه و زندان بود. او در سال ۱۹۷۲ به مدت چهار سال زندانی شد و در مجموع ۱۲ سال از عمر خود را در پشت میله‌های زندان گذراند، جایی که با گروه‌های سیاسی چپ‌گرا آشنا شد و نوشتن داستان را آغاز کرد. با وجود نداشتن اثر مکتوب مستقل، در سال ۱۹۷۷ به دلیل قوت متونش به عضویت کانون نویسندگان ایران درآمد و با بزرگان ادبیات ایران همچون مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، هوشنگ گلشری و محمود اعتمادزاده همنشین شد.

مهاجرت، سبک شعر و پیوند فرهنگ‌ها

ملکشاه زیر فشار مداوم، به جنوب کوردستان (اربیل و سلیمانیه) مهاجرت کرد. زبان نوشتاری او سرشار از عناصر اساطیری بود و شعر دفاعی را در شرق کوردستان ارتقا داد. او علاوه بر سرودن اشعار اجتماعی، قومی و انسان‌دوستانه، در حوزه ترجمه نیز فعال بود و آثار چهره‌های نامداری چون شیرکو بیکس، عبدالله پشیو، لطیف هلمت و جوهر کرمان را به فارسی برگرداند. کتاب شعر «زڕەی زنجیری وشەدیلەکان» در سال ۲۰۰۴ با استقبال بی‌نظیری مواجه شد.

شعر کوتاه او بازتابی از رنج انسان دردمند است

چل ساڵە من

تەرمی خۆمم لە کۆڵ ناوە

دەیگێڕم و ئەشک ئەڕێژم

رێگەی دووری تەمەن ئەبڕم

بستێ خاکم دەس ناکەوێ

ئەم جەستە پڕ لە ئازارەی

تیا بنێژم!

چهل سال است من

پیکرم را بر دوش نهادەام

آن را می گردانم و اشک می‌ریزم

از جاده طولانی عمرم عبور می‌کنم

نمی‌توانم تکه‌ای زمین به دست آورم

این تن پر از درد را

در آن دفن کنم!

خاموشی در انزوا

جلال ملکشاه سرانجام پس از سال‌ها مبارزه و تحمل بیماری طولانی، در ۳۱ اکتبر ۲۰۲۰ در سن ۶۸ سالگی بر اثر سکته قلبی چشم از جهان فربست و در زادگاهش (روستای ملکشاهی) به خاک سپرده شد تا یاد و میراث ادبی او برای همیشه در حافظه فرهنگی منطقه جاودانه بماند.

اطلاعات بیشتر

جلال ملکشاه فراتر از یک شاعر، پلی میان ادبیات معاصر فارسی و کوردی بود. آثار او که به زبان‌های مختلف جهان ترجمه شده‌اند، گواهی بر رنج‌ها و آرمان‌های ملتی است که فرهنگ و زبان خود را پاس داشته است. منتقدان او را پیشروی شعر مقاومت و نوگرایی می‌دانند که تأثير عمیقی بر شاعرانی چون شیرکو بیکس و عبدالله پشیو گذاشت.