وال‌استریت ژورنال: شریان نفت ایران در ناوگان سایه خشک شد
خلاصه خبر
گزارش جدید وال‌استریت ژورنال و داده‌های کپلر نشان می‌دهد ذخایر نفت ایران در آب‌های جنوب شرق آسیا (موسوم به ناوگان سایه) که در آغاز جنگ حدود ۱۳۵ میلیون بشکه بود، تا اواسط اکتبر به‌طور کامل تخلیه شده است.
بر اساس داده‌های بلومبرگ و کپلر، از اواخر اوت هیچ نفتکشی برای بارگیری نفت خام در پایانه‌های اصلی مانند جزیره خارک پهلو نگرفته و صادرات عملاً متوقف شده است، هرچند صادرات محدود فرآورده‌هایی مانند گاز مایع ادامه دارد
سنتکام مدعی است محاصره دریایی دست‌کم ۲۵ میلیارد دلار درآمد نفتی را مسدود کرده است؛ موضوعی که به کاهش یک‌سومی ارزش پول ملی در برابر دلار و افزایش تورم منجر شده است.
در حالی که کارشناسان از آسیب‌پذیری شدید اقتصاد سخن می‌گویند، مقامات بانک مرکزی ایران ادعای فروپاشی اقتصادی را رد کرده و بر مقاومت کشور تاکید دارند.
گزارش تازه وال‌استریت ژورنال نشان می‌دهد ذخایر نفت ایران در نفتکش‌های مستقر در آب‌های جنوب شرق آسیا، که طی ماه‌های گذشته یکی از راه‌های اصلی تامین درآمد ارزی تهران بودند، تقریبا به پایان رسیده است.
تحلیل وال استریت ژورنال
روزنامه وال‌استریت ژورنال روز پنجشنبه ۲۲ اکتبر، به نقل از تحلیلگران شرکت ردیابی محموله‌های انرژی کپلر گزارش داد که ذخایر شناور نفت ایران در آب‌های جنوب شرق آسیا تا اواسط اکتبر به‌طور کامل تخلیه شده است. این ذخایر که در آغاز جنگ در ماه فوریه حدود ۱۳۵ میلیون بشکه برآورد می‌شد، به تهران امکان داده بود با وجود محاصره دریایی آمریکا، فروش نفت به چین را ادامه دهد.
به نوشته این روزنامه، ایران طی سال‌های گذشته شبکه‌ای از نفتکش‌های موسوم به «ناوگان سایه» ایجاد کرده بود که نفت خام را به آب‌های نزدیک مالزی و سنگاپور منتقل می‌کردند. در این مناطق، محموله‌ها از یک کشتی به کشتی دیگر منتقل می‌شدند تا شناسایی منشأ ایرانی نفت دشوارتر شود. نفت سپس به پالایشگاه‌های چین، بزرگ‌ترین مشتری نفت ایران، می‌رسید.
بر اساس داده‌های کپلر، پس از برقراری نخستین محاصره دریایی آمریکا در آوریل، ایران فروش نفت از ذخایر شناور را ادامه داد. با لغو موقت محاصره در جریان مذاکرات صلح در اواسط ژوئن، تهران بار دیگر ذخایر خود را افزایش داد، اما پس از برقراری مجدد محاصره در اواسط ژوئیه، روند کاهش ذخایر سرعت گرفت. این ذخایر که در مقطعی به نزدیک ۹۰ میلیون بشکه رسیده بود، تا پنجم اکتبر به کمتر از یک میلیون بشکه کاهش یافت و به ارزیابی کپلر، پس از آن کاملاً تمام شد.
بااین‌حال، برآورد موسسات ردیابی یکسان نیست. شرکت ورتکسا میزان نفت ایران در آب‌های نزدیک سنگاپور را در نهم اکتبر حدود شش میلیون بشکه برآورد کرده است. این اختلاف نشان می‌دهد تعیین حجم دقیق ذخایر شناور، به‌ویژه به دلیل شیوه‌های پنهان‌سازی مسیر نفتکش‌ها، همچنان دشوار است.
توقف فعالیت پایانه‌های اصلی صادرات نفت
گزارش بلومبرگ در ۱۹ اکتبر نیز ابعاد دیگری از فشار بر صادرات نفت ایران را آشکار کرد. این رسانه با بررسی داده‌های ردیابی کشتی‌ها و تصاویر ماهواره‌ای اتحادیه اروپا گزارش داد که از اواخر اوت هیچ نفتکشی برای بارگیری نفت خام در پایانه‌های اصلی جزیره خارک پهلو نگرفته است.
بر اساس داده‌های بلومبرگ، کپلر و ورتکسا، صادرات نفت خام ایران که در ژوئیه نزدیک یک میلیون بشکه در روز بود، از اواخر اوت عملا متوقف شده است. تصاویر ماهواره‌ای همچنین نشانه‌ای از بارگیری نفتکش‌ها در پایانه جاسک نشان نمی‌دهد.
با وجود این، گزارش اختصاصی رویترز در ۱۶ اکتبر نشان داد که محاصره دریایی آمریکا نتوانسته تمام صادرات فرآورده‌های نفتی ایران را متوقف کند. رویترز به نقل از منابع امنیت دریایی و داده‌های ردیابی کشتی‌ها گزارش داد که دست‌کم هشت نفتکش حامل گاز مایع ایران از اواسط ژوئیه توانسته‌اند از دریای عمان خارج شوند. حجم مجموع این محموله‌ها حدود ۴٫۱ میلیون بشکه برآورد شده است.
کاهش درآمد ارزی و فشار بر اقتصاد ایران
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرده است که محاصره دریایی تاکنون دست‌کم ۲۵ میلیارد دلار درآمد نفتی را از دسترس ایران خارج کرده است. این رقم برآورد ارتش آمریکاست و تایید مستقلی برای آن ارائه نشده است.
همایون فلکشاهی، مدیر تحلیل نفت خام در کپلر، به وال‌استریت ژورنال گفته است درآمد نفتی حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد درآمدهای دولت ایران را تشکیل می‌دهد و مهم‌ترین منبع تامین ارز خارجی کشور است. به نوشته این روزنامه، ارزش پول ایران از اوایل ژوئیه حدود یک‌سوم در برابر دلار کاهش یافته و فشار تورمی افزایش یافته است. تحلیلگران همچنین می‌گویند انتقال زمینی نفت به کشورهای همسایه نمی‌تواند جایگزین حجم صادرات دریایی شود.
بااین‌حال، مقام‌های ایرانی ارزیابی متفاوتی ارائه می‌کنند. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران، هفته گذشته تاکید کرد که اقتصاد ایران در برابر فشارها مقاومت کرده و ادعای فروپاشی آن را رد کرد. وال‌استریت ژورنال می‌نویسد واشنگتن امیدوار است فشار اقتصادی، تهران را به پذیرش توافق هسته‌ای یا امتیازدهی در مذاکرات وادار کند. اما کارشناسان هشدار می‌دهند که کاهش شدید درآمد نفتی، لزوماً به معنای تغییر فوری سیاست‌های حکومت ایران نیست.
