تلاش‌های خاورمیانه برای جلوگیری از جنگ تمام‌عیار با ایران

خلاصه خبر:

  • به‌گفته مقام‌های منطقه‌ای، متحدان آمریکا در خاورمیانه هم‌زمان با فشار بنیامین نتانیاهو برای آغاز کارزار هوایی مشترک علیه ایران، تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از ازسرگیری جنگ تمام‌عیار افزایش داده‌اند.

  • کشورهای حاشیه خلیج فارس همراه با پاکستان و ترکیه رایزنی‌های هماهنگی را با مقام‌های ارشد آمریکایی آغاز کرده‌اند؛ این تحرکات هم‌زمان با حملات ایران به اهدافی در کویت و بحرین و تبادل حملات متقابل در تنگه هرمز صورت می‌گیرد.

  • نگرانی‌های منطقه‌ای درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های حیاتی، اختلال در تنگه باب‌المندب و تداوم درگیری با حوثی‌ها در یمن تشدید شده است.

به‌گفته مقام‌های منطقه‌ای، متحدان آمریکا در خاورمیانه هم‌زمان با افزایش فشار بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، بر دولت ترامپ برای آغاز یک کارزار هوایی مشترک علیه ایران، تلاش‌های خود را برای جلوگیری از ازسرگیری جنگ تمام‌عیار شتاب بخشیده‌اند.

مقام‌های دولتی و امنیتی کشورهای حاشیه خلیج فارس و همچنین پاکستان و ترکیه، با هدف جلوگیری از تجدید جنگ در منطقه وارد دیپلماسی هماهنگ شده‌اند؛ اقدامی که شامل تماس‌های تلفنی با مقام‌های ارشد آمریکایی نیز می‌شود. این اطلاعات را چهار مقام منطقه‌ای مطلع از این موضوع بیان کرده‌اند که به دلیل نداشتن مجوز اظهارنظر علنی، خواستند نامشان فاش نشود.

این تلاش‌ها در شرایطی انجام می‌شود که ایران روز چهارشنبه حملات خود به همسایگانش در خلیج فارس را گسترش داد؛ از جمله هدف قرار دادن یک پایگاه هوایی آمریکا در کویت و انجام چندین حمله به بحرین که به نظر می‌رسید تلافی حمله روز پیش آمریکا باشد. حدود دو ماه از زمانی که تهران دستور چنین حملاتی را علیه تأسیسات آمریکا در بحرین — میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا — صادر کرده بود، می‌گذشت.

نگرانی از جنگ ویران‌تر و هدف قرار گرفتن زیرساخت‌ها

به گفته این مقام‌ها، هدف از این تحرک دیپلماتیک، مقابله با تلاش‌های نتانیاهو برای واداشتن آمریکا به ازسرگیری جنگ یا دادن اجازه به اسرائیل برای انجام حملات هوایی علیه تأسیسات هسته‌ای و توانمندی‌های موشکی ایران است. متحدان منطقه‌ای آمریکا نگران بوده‌اند که سفر اخیر رومن گوفمن، رئیس موساد، به آمریکا، دیدگاه ترامپ را به سمت ازسرگیری جنگ سوق دهد.

به گفته دو تن از مقام‌های منطقه‌ای، گوفمن که به نتانیاهو نزدیک است، پیش از سفر به میامی برای دیدار با استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، در واشنگتن با جان رتکلیف، رئیس سازمان سیا (CIA)، دیدار کرد. این سفر پس از دیدار هفته گذشته شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، با ترامپ در کاخ سفید برای بازگرداندن آمریکا و ایران به پای میز مذاکره انجام شد. یک فرد مطلع که به شرط ناشناس ماندن سخن می‌گفت، اظهار داشت که سفر رئیس موساد روتین بوده و در دیدار با رتکلیف طیف گسترده‌ای از موضوعات، از جمله ایران و کمک‌های نظامی، بررسی شده است. سازمان سیا از اظهارنظر خودداری کرد.

در مقابل، یک مقام آمریکایی گفت کارزار فشار اقتصادی دولت ترامپ علیه ایران تا حدی مؤثر بوده که ترامپ نیازی به ازسرگیری عملیات رزمی گسترده ندارد و افزود آمریکا در تماس نزدیک با متحدان خود در خلیج فارس است و گزینه‌هایی برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای در اختیار دارد.

با این حال، همسایگان عرب ایران نگران‌اند دور جدید درگیری‌ها ویران‌تر از گذشته باشد. مقام‌های منطقه‌ای معتقدند ایران و متحدانش ممکن است علاوه بر تأسیسات نظامی آمریکا، زیرساخت‌های حساس از جمله تأسیسات نفتی، نیروگاه‌ها، آب‌شیرین‌کن‌ها و کابل‌های زیردریایی حیاتی برای ارتباطات و تعاملات مالی را هدف قرار دهند. همچنین نگرانی‌هایی وجود دارد که تشدید حملات، حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن را به اختلال در کشتیرانی در تنگه باب‌المندب وادارد.

تبادل حملات و فشار محاصره بر تهران

حملات بامداد چهارشنبه پس از آن رخ داد که یک جنگنده آمریکایی روز سه‌شنبه یک سایت پرتاب موشک سپاه پاسداران را در جزیره قشم در تنگه هرمز هدف قرار داد؛ اقدامی که در پی حمله ایران به یک سامانه راداری آمریکا در بحرین در همان روز انجام شد. ایران اعلام کرد حملات اخیرش — از جمله حملات روزهای یکشنبه و جمعه به تأسیسات آمریکا در بحرین — در واکنش به عملیات شناسایی پهپادی آمریکا و حمله به دکل‌های مخابراتی ایران بوده است. این تحولات هم‌زمان با دیدار دریادار برد کوپر، فرمانده سنتکام، در تل‌آویو با ایال زمير، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، و گوفمن رخ داد.

کارشناسان می‌گویند در شرایطی که اقتصاد ایران تحت محاصره دریایی آمریکا آسیب دیده و اسکورت نظامی آمریکا به عبور برخی نفتکش‌ها از تنگه هرمز کمک می‌کند، حملات اخیر می‌تواند نشانه نارضایتی تهران از وضعیت موجود باشد. حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد امور ایران در گروه بین‌المللی بحران، در ایکس نوشت انباشت حوادث نظامی در جبهه‌های متعدد، خطر محاسبه اشتباه و تشدید فراتر از قصد اولیه طرفین را افزایش می‌دهد. دونالد ترامپ نیز پیام‌های متناقضی داده است؛ از یک سو حملات جدید را بسیار بعید دانسته و از سوی دیگر اخیراً گفته ارتش «کاملاً آماده و مسلح» است.

با وجود حمایت نظامی آمریکا برای عبور محموله‌های نفتی، حملات در تنگه هرمز ادامه دارد. شرکت ادنوک امارات روز چهارشنبه اعلام کرد پس از حمله روز سه‌شنبه در این تنگه، یکی از خدمه یک نفتکش ناپدید شده و ۱۱ نفر دیگر مجروح شده‌اند. دنی سیترینوویچ، پژوهشگر مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، نیز در ایکس نوشت ایران راهبرد تشدید تنش هدفمند و حساب‌شده را دنبال می‌کند تا هزینه‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی حفظ محاصره را بالا ببرد.

حملات به پایگاه‌ها و چشم‌انداز درگیری در یمن

پس از آغاز جنگ از سوی اسرائیل و آمریکا علیه ایران در ۲۸ فوریه، ایران بارها تأسیسات و منافع آمریکا در کشورهای همسایه خلیج فارس و زیرساخت‌های انرژی را هدف قرار داده است. در حمله بامداد چهارشنبه به پایگاه هوایی علی السالم در کویت، رسانه دولتی ایران از هدف قرار گرفتن سامانه‌های پدافند هوایی و سکوهای پرتاب پهپاد و موشک خبر داد. ارتش کویت اعلام کرد پدافند این کشور حملات پهپادی را رهگیری کرده و وزارت خارجه کویت این حملات را «جنایتکارانه» و تهدیدی برای امنیت و ثبات خواند. طبق تحلیل آسوشیتدپرس، این پایگاه دست‌کم ۳۰ بار هدف قرار گرفته و دست‌کم ۱۵ آشیانه هواپیما، انبارهای متعدد و ۱۰ ساختمان در نزدیکی یک منطقه مسکونی آسیب دیده‌اند یا تخریب شده‌اند. ارتش بحرین نیز از رهگیری شماری از حملات ایران در روز چهارشنبه خبر داد بدون آنکه جزئیاتی از خسارت یا تلفات منتشر کند.

در جبهه‌ای دیگر، یک دیپلمات مطلع گفت مقام‌های سعودی به متحدان اطلاع داده‌اند درگیری با حوثی‌ها ممکن است شش ماه دیگر ادامه یابد. به‌گفته این منبع، عربستان در رایزنی‌ها استدلال می‌کند ائتلاف حامی دولت قانونی یمن پیش از آغاز گفت‌وگوهای معتبر با حوثی‌ها، باید آن‌ها را بیش از این عقب براند. حوثی‌ها بخش بزرگی از یمن از جمله صنعا را در کنترل دارند، در ساحل دریای سرخ پیشروی‌هایی داشته‌اند و با حملات موشکی و پهپادی زیرساخت‌های عربستان از جمله فرودگاه ملک خالد در ریاض و تأسیسات انرژی را هدف قرار داده‌اند. این دیپلمات افزود عربستان حمایت نظامی آمریکا را برای تغییر روند جنگ به نفع ائتلاف مطرح می‌کند، اما ترامپ تاکنون در برابر فشار برای حمله آمریکا به حوثی‌ها مقاومت کرده است.

کاوان سلامی

Thu Nov 19 2026

Loading related news...