
خلاصه خبر:
برنامه تحقیقی «رادار۸» کانال۸ با اجرای ژین ژیار، در گزارشی دو قسمتی، بازار بیضابطه محصولات آرایشی و مکملهای آنلاین در اقلیم کوردستان و خطرات جدی آن برای سلامت عمومی را بررسی کرد.
آزمایشهای مستقل شیمیایی وجود ترکیبات خطرناک، فلزات سنگین سمی و داروهای ممنوعه را در برخی کرمها، صابونها و مکملهای عرضهشده در شبکههای اجتماعی آشکار کرد.
مقامهای بهداشتی وجود خلأ قانونی در نظارت بر فروش آنلاین و سبک بودن جریمهها را تأیید کردند، اما همزمان کمیتهای مشترک در اربیل و سلیمانیه برای برخورد با تخلفات تشکیل شد.
در فضای شبکههای اجتماعی در اقلیم کوردستان، تبلیغات پرزرقوبرق در اینستاگرام، تیکتاک و فیسبوک پیوسته وعده شفافیت پوست، زیبایی سریع و کاهش یا افزایش وزن را با برچسبهایی مانند «کاملاً ارگانیک» و مهرهای بهظاهر رسمی میدهد. با این حال، گزارش تحقیقی دو قسمتی برنامه «رادار۸» شبکه «کانال۸» با اجرای ژین ژیار که بخش نخست آن در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ و بخش دوم آن پخش شد، نشان میدهد پشت این ویترینهای دیجیتال، شبکهای از تولیدات غیرمجاز و پرخطر فعالیت میکند که سلامت مصرفکنندگان را تهدید میکند.
پیامدهای انسانی و پرونده «فروتی»
این گزارش با روایت تجربه قربانیانی آغاز میشود که پس از خرید محصولات زیبایی و مکملهای آنلاین دچار آسیبهای جدی جسمی، روانی و اجتماعی شدهاند. در یکی از این موارد، زنی که از یک کرم سفیدکننده تبلیغشده بهعنوان محصول «ارگانیک» استفاده کرده بود، دچار عوارض شدید پوستی شد؛ عارضهای که بهگفته خودش شغل خیاطی، روابط اجتماعی و زندگی زناشوییاش را به شدت تحت تأثیر قرار داد.
در روایتی دیگر، مصرفکنندهای توضیح داد که پس از استفاده از مکمل افزایش وزن با نام تجاری «فروتی» (Frwti) با عوارض پوستی و انزوای اجتماعی روبهرو شد. با وجود پیگیری قضایی و اقدام نیروهای انتظامی در ضبط محمولههای غیرقانونی، گزارش نشان میدهد که این محصول همچنان با همان نام در فضای آنلاین عرضه میشود و درمان آسیبهای ایجادشده نیازمند زمان طولانی و هزینههای سنگین است.
تولید زیرزمینی و تحلیل آزمایشگاهی
بررسیهای این برنامه نشان میدهد برخی از فعالان این حوزه، محصولات را از منابع معتبر بینالمللی وارد نمیکنند، بلکه در فضاهای بدون نظارت، ترکیباتی را با فرمولهای نامشخص سرهمبندی و با قیمتهای بالا عرضه میکنند. برای راستیآزمایی علمی این ادعاها، ژین ژیار نمونههایی از محصولات پرمخاطب آنلاین را تهیه و با هزینه شخصی به یک آزمایشگاه زیستشناسی معتبر ارسال کرد تا طی دو هفته و با تکرار آزمونها، ترکیب شیمیایی آنها بررسی شود.
یافتههای پزشکی و ترکیبات شناساییشده
نتایج آزمایشها در گفتوگو با متخصصان برای ارزیابی دقیقتر مطرح شد:
محصولات پوستی (بهروایت دکتر شادیار حمهلاو، متخصص پوست): در نمونههای بررسیشده ترکیباتی همچون ایزوپروپیل میریستات، کافور، نقره (که تماس طولانیمدت آن میتواند به عارضه تغییر رنگ دائمی پوست موسوم به «آرگیریا» منجر شود) و در یک صابون سفیدکننده، سهم بالای مواد معطر مصنوعی در کنار ترکیبات محرک و جیوه گزارش شد. او تأکید کرد که هیچ کرم یا صابون موضعیای نمیتواند رنگدانه پوست را بهطور ایمن سفید کند.
مکمل لاغری آنلاین (بهروایت دکتر کامران رسول ژاژلهیی، متخصص علوم غذایی): در نمونههای قهوه لاغری بررسیشده، وجود موادی مانند کافئین، سیبوترامین (داروی سرکوبکننده اشتها که به دلیل مخاطرات قلبی در بسیاری کشورها ممنوع شده است)، ایزوردیل، آرسنیک، کورتیزون و سرب تشخیص داده شد؛ ترکیباتی که مصرف کوتاهمدت یا بلندمدت آنها میتواند عوارض جدی قلبی، متابولیک، عصبی و اندامی به همراه داشته باشد.
خلأ نظارتی و اقدامهای اجرایی
در گفتوگو با دکتر رسول عهبدولخالق، مدیر اداره بازرسی و پیگیری در وزارت بهداشت، به این نکته اشاره شد که بازرسیهای میدانی در بازار آزاد ادامه دارد، اما نبود قانون اختصاصی و جامع برای تنظیمگری فروش آنلاین و همچنین سبک بودن جریمههای قضایی (که اغلب به مبالغی تا سقف ۵۰۰ هزار دینار عراق محدود میشود)، بازدارندگی لازم را ایجاد نکرده است. او همچنین یادآور شد که برچسبهای اصالت معتبر از طریق سازوکارهای داروخانههای مجاز قابل بررسی است و فروش هرگونه محصول دارویی یا درمانی خارج از داروخانههای دارای مجوز غیرقانونی محسوب میشود.
در پی بازتاب این گزارش و پیگیریهای انجامشده، کمیتهای مشترک در اربیل و سلیمانیه تشکیل شد و نیروهای انتظامی و بازرسان بهداشت اقدام به بستن شماری از فروشگاههای آنلاین متخلف و ضبط کالاهای غیرمجاز کردند. ژین ژیار نیز در جمعبندی این مجموعه تأکید کرد که در کنار نظارت نهادها، آگاهی و احتیاط مصرفکنندگان نقش تعیینکنندهای در پیشگیری از آسیبهای ناشی از خرید محصولات سلامت و زیبایی نامطمئن در فضای مجازی دارد.

