جەنگی ئەمریکا و ئێران و دەرئەنجامە ئابوورییەکانى بۆ جیهان
پووختەی هەواڵەکە:
- تێچووی جەنگی ئەمریکا دژی ئێران 37.5 ملیار دۆلاری تێپەڕاند و قەرزە گشتییەکانی واشنتن گەیشتە 40.7 تریلیۆن دۆلار.
- بەهای تمەنی ئێرانی بەرامبەر دۆلار بەتەواوی داڕما و هەڵاوسانی ئەو وڵاتە لە مانگی ئابدا گەیشتە 84.4%.
- بەهۆی ململانێکانەوە ئیندێکسی دۆلار لە 110 خاڵەوە بۆ 99 خاڵ دابەزی و نرخی سووتەمەنی لە ئەمریکا گران بوو.
- پێشبینی دەکرێت لە ساڵی 2026ـدا قەبارەی قەرزکردنی جیهانی 2 تریلیۆن دۆلار زیاد بکات و بگاتە 29 تریلیۆن دۆلار.
ململانێی 6 مانگەی نێوان واشنتن و تاران تەنیا ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی نییە، بەڵکو جەنگێکی ئابووریی قورسە کە بووەتە هۆی داڕمانی دراوی ئێران و بەرزبوونەوەی قەرزی گشتی ئەمریکا بۆ ئاستێکی مێژوویی.
لایەنی ئەمریکا و زیانە ئابوورییەکان:
- ئەمریکا لەم ململانێیەدا بڕی 37.5 ملیار دۆلاری وەک تێچووی جەنگ خەرج کردووە، هەرچەندە هەندێک سەرچاوە باس لە 113.3 ملیار دۆلار دەکەن.
- ئیندێکسی دۆلار لە بازاڕە جیهانییەکان لە 110 خاڵەوە بۆ 99 خاڵ دابەزیوە، ئەمەش وایکردووە نرخی یەک گالۆن بەنزین لە 2.98 دۆلارەوە بۆ 4.12 دۆلار بەرزببێتەوە.
- قەبارەی قەرزە گشتییەکانی ئەمریکا گەیشتووەتە 40.7 تریلیۆن دۆلار، کە کاریگەریی نەرێنی لەسەر متمانەی وەبەرهێنەران و ڕێژەی سوودی بانکی دروست کردووە.
- دابەزینی بەهای دۆلار وایکردووە وەبەرهێنەران ڕوو لە کڕینی زێڕ بکەن وەک جێگرەوەیەکی سەلامەت بۆ پاراستنی سەرمایەکانیان.
لایەنی ئێران و کاریگەریی فشارەکان:
تمەنی ئێرانی بەتەواوی بەهای خۆی لەدەستداوە و 100 دۆلار ئاستی 21 ملیۆن تمەنی تێپەڕاندووە. ڕێژەی هەڵاوسان لە ئێران بۆ مانگی ئاب گەیشتووەتە 84.4%، کە بارگرانییەکی زۆری بۆ هاووڵاتیانی ئەو وڵاتە دروست کردووە. قەرزی دەرەکی ئێران بەهۆی بلۆککردنی لە قەرزکردن تەنیا 4.5 ملیار دۆلارە، بەڵام قەرزی ناوخۆیی سندوقی گەشەپێدانی نیشتمانی ئەو وڵاتە 127 ملیار دۆلارە. ئێران بەهۆی سزاکانەوە لە سیستەمی قەرزکردنی نێودەوڵەتی دابڕاوە و ئەمەش وایکردووە قەرزە دەرەکییەکانی بە بەراورد بە وڵاتانی دیکە کەم بێت.
قەرزە جیهانییەکان و پێشبینییەکانی ساڵی 2026:
قەبارەی قەرزەکانی جیهان لە سێ مانگی یەکەمی ئەمساڵدا گەیشتووەتە 353 تریلیۆن دۆلار. ئەمریکا بە 40.7 تریلیۆن دۆلار لە پلەی یەکەمدایە، بەدوایدا چین بە 22.3 تریلیۆن دۆلار، ژاپۆن بە 9 تریلیۆن دۆلار، بەریتانیا بە 4.4 تریلیۆن دۆلار و فەڕەنسا بە 4.3 تریلیۆن دۆلار دێن. پێشبینی دەکرێت ساڵی 2026 ببێتە ساڵی قەرزکردنی گەورە و کۆمپانیا و حکومەتەکان 29 تریلیۆن دۆلار قەرز بکەن، کە ئەم بڕە 2 تریلیۆن دۆلار لە ساڵی 2025 زیاترە.
زانیاری زیاتر بۆ تۆ
ترەمپ: جەنگی ئێران بۆ ئەمریکا شتێکی بچووکە
لێکەوتەکانی جەنگی ئەمریکا و ئێران؛ تێچووی جەنگەکە 2 تریلیۆن دۆلار تێدەپەڕێنێت
گرژییەکانی ئەمریکا و ئێران ناوچەکەیان خستووەتە نادڵنیاییەوە
ئەمریکا سزای بەسەر بانکێکی تورکیادا سەپاند
یەکێتیی ئەورووپا بە فەرمی بەشداری لە هەڵمەتە ئابوورییەکەی ئەمریکا دژ بە ئێران دەکات
