
خلاصه خبر
کافئین قهوه با افزایش هوشیاری و تحریک سیستم عصبی میتواند تمرکز را بهبود دهد، اما در برخی افراد موجب اضطراب، تپش قلب و بیقراری میشود.
پژوهشها نشان میدهند قهوه میتواند حرکات روده را تحریک کند و در برخی افراد به تسهیل دفع و کاهش مشکلات یبوست کمک کند.
یک مطالعه گسترده در سال ۲۰۲۶ ارتباط مصرف قهوه کافئیندار با کاهش خطر زوال عقل و عملکرد شناختی بهتر را نشان داده است.
مصرف قهوه با کاهش احتمال ابتلا به برخی بیماریها، از جمله دیابت نوع ۲ و پارکینسون، ارتباط دارد؛ هرچند این ارتباط به معنای اثبات اثر درمانی قهوه نیست.
قهوه فقط نوشیدنیای برای رفع خستگی صبحگاهی نیست؛ کافئین و ترکیبات طبیعی آن میتوانند بر مغز، دستگاه گوارش و عملکردهای مختلف بدن تأثیر بگذارند. بااینحال، همین نوشیدنی که به افزایش تمرکز و تحریک فعالیت روده کمک میکند، ممکن است در برخی افراد اضطراب و اختلال خواب ایجاد کند.
چرا قهوه در برخی افراد اضطراب ایجاد میکند؟
کافئین موجود در قهوه با تحریک سیستم عصبی مرکزی، سطح هوشیاری و فعالیت بدن را افزایش میدهد؛ اما همین فرایند ممکن است در برخی افراد به بروز علائم اضطراب منجر شود.
کافئین با مسدود کردن گیرندههای آدنوزین در مغز عمل میکند. آدنوزین مادهای طبیعی است که با تجمع آن در طول روز، احساس خستگی و خوابآلودگی افزایش مییابد. کافئین با جلوگیری از اثر این ماده، احساس هوشیاری را تقویت میکند.
در عین حال، مصرف کافئین میتواند فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک و واکنش بدن به استرس را افزایش دهد. به همین دلیل، برخی افراد پس از نوشیدن قهوه دچار تپش قلب، لرزش دست، بیقراری و احساس نگرانی میشوند.
یک فراتحلیل علمی منتشرشده در سال ۲۰۲۴، شامل ۱۴ مطالعه و ۵۴۶ شرکتکننده، نشان داد مصرف کافئین با افزایش علائم اضطراب ارتباط دارد. این ارتباط در مصرف مقادیر بالای کافئین، بهویژه بیش از ۴۰۰ میلیگرم در روز، بیشتر بود.
البته حساسیت افراد به کافئین یکسان نیست و حتی مقادیر کمتر نیز ممکن است در افراد مستعد اضطراب علائم ناخوشایندی ایجاد کند.
قهوه میتواند به هوشیاری و عملکرد حافظه کمک کند
یکی از شناختهشدهترین آثار قهوه، افزایش هوشیاری و کاهش احساس خستگی است. کافئین میتواند توجه، سرعت واکنش و توانایی تمرکز را در کوتاهمدت بهبود دهد.
در زمینه حافظه نیز پژوهشهای جدید نتایج قابلتوجهی داشتهاند. مطالعهای که در ۹ فوریه ۲۰۲۶ در مجله پزشکی جاما منتشر شد، اطلاعات ۱۳۱ هزار و ۸۲۱ نفر را در دو مطالعه بلندمدت با دوره پیگیری تا ۴۳ سال بررسی کرد.
نتایج نشان داد افرادی که قهوه کافئیندار بیشتری مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که مصرف بسیار کمی داشتند، با خطر پایینتری برای ابتلا به زوال عقل مواجه بودند. همچنین عملکرد شناختی در گروه مصرفکنندگان قهوه کافئیندار مطلوبتر گزارش شد.
بااینحال، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه از نوع مشاهدهای است و نمیتوان نتیجه گرفت که نوشیدن قهوه بهطور مستقیم از زوال عقل جلوگیری میکند. همچنین مصرف قهوه بدون کافئین در این پژوهش ارتباط معناداری با کاهش خطر زوال عقل نشان نداد.
آیا قهوه به کاهش یبوست کمک میکند؟
تأثیر قهوه بر فعالیت دستگاه گوارش یکی دیگر از ویژگیهای مورد توجه این نوشیدنی است.
برخی مطالعات نشان دادهاند که قهوه میتواند حرکات عضلات روده بزرگ را تحریک کند و در بعضی افراد احساس نیاز به دفع را افزایش دهد.
در پژوهشی منتشرشده در سال ۱۹۹۰ در مجله علمی Gut، از میان ۹۹ داوطلب سالم، حدود ۲۹ درصد اعلام کردند که نوشیدن قهوه میل به دفع را در آنها افزایش میدهد.
در بخش دیگری از همین پژوهش، بررسی فعالیت روده ۱۴ نفر نشان داد که قهوه معمولی و حتی قهوه بدون کافئین میتواند در برخی افراد حرکات بخش انتهایی روده بزرگ را افزایش دهد.
بنابراین، قهوه ممکن است برای برخی افراد به تسهیل دفع و کاهش مشکلات یبوست کمک کند؛ اما این اثر در همه افراد یکسان نیست و شواهد موجود برای معرفی قهوه بهعنوان درمان یبوست کافی نیست.
قهوه و ارتباط آن با کاهش خطر برخی بیماریها
قهوه علاوه بر کافئین، حاوی ترکیبات طبیعی از جمله پلیفنولها و آنتیاکسیدانهاست که در فرایندهای مختلف بدن نقش دارند.
مرورهای گسترده پژوهشهای پزشکی نشان دادهاند که مصرف قهوه با کاهش احتمال ابتلا به برخی بیماریها، از جمله دیابت نوع ۲ و پارکینسون، ارتباط دارد.
برخی مطالعات نیز ارتباط مصرف متعادل قهوه با کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی و بعضی بیماریهای کبدی را گزارش کردهاند.
بااینحال، بخش مهمی از این یافتهها بر مطالعات مشاهدهای استوار است؛ بنابراین نمیتوان آنها را بهعنوان اثبات اثر پیشگیرانه یا درمانی قهوه در نظر گرفت.
چگونه عوارض قهوه را کاهش دهیم؟
متخصصان برای افرادی که پس از نوشیدن قهوه دچار اضطراب یا بیقراری میشوند، رعایت چند نکته را پیشنهاد میکنند:
میزان مصرف قهوه را کاهش دهید و واکنش بدن خود را بررسی کنید.
در صورت حساسیت به کافئین، قهوه بدون کافئین را امتحان کنید.
از نوشیدن قهوه در ساعات نزدیک به خواب خودداری کنید.
در صورت بروز تپش قلب، لرزش یا تشدید اضطراب، مصرف کافئین را محدود کنید.
به میزان کافئین سایر نوشیدنیها، از جمله چای و نوشیدنیهای انرژیزا نیز توجه داشته باشید.
اطلاعات بیشتر
سازمان غذا و داروی آمریکا اعلام کرده است که مصرف روزانه حداکثر ۴۰۰ میلیگرم کافئین برای بیشتر بزرگسالان سالم معمولاً با عوارض منفی قابلتوجه همراه نیست. این مقدار بسته به غلظت و روش تهیه قهوه میتواند معادل حدود دو تا سه فنجان بزرگ قهوه باشد.
این میزان یک سقف عمومی است و به معنای توصیه به مصرف روزانه این مقدار برای همه افراد نیست. زنان باردار، افراد دارای برخی بیماریهای زمینهای و کسانی که به کافئین حساسیت دارند، ممکن است به محدودیت بیشتری نیاز داشته باشند.
در نهایت، میزان مصرف و واکنش بدن هر فرد تعیین میکند که قهوه بیشتر برای او یک نوشیدنی انرژیبخش باشد یا عاملی برای تشدید اضطراب و اختلال خواب.
لینکهای مرتبط
نوشیدن قهوه خطر ابتلا به بیماری های قلبی را افزایش می دهد

