موزه میراث یهودیان عراق در قلب بغداد افتتاح شد
خلاصه خبر
موزه «شماش»، نخستین موزه متعلق به جامعه یهودیان عراق، در ساختمان یک مدرسه تاریخی در خیابان الرشید بغداد افتتاح شده است.
این مدرسه در سال ۱۹۲۸ تأسیس شد و پس از مصادره در دهه ۱۹۷۰، با حکم قضایی سال ۱۹۹۲ به جامعه یهودیان بازگردانده شد.
موزه مجموعه‌ای از اسناد تاریخی، عکس‌های خانوادگی، گواهی‌های تحصیلی و تصاویر شخصیت‌های برجسته یهودی عراق را در خود جای داده است.
جامعه یهودیان عراق که در دهه ۱۹۴۰ بیش از ۱۳۰ هزار نفر جمعیت داشت، اکنون به چند ده نفر کاهش یافته است.
تبدیل مدرسه تاریخی شماش به موزه، بخشی از تلاش برای ثبت تاریخ جامعه‌ای است که قرن‌ها در شکل‌گیری هویت فرهنگی و اجتماعی بغداد نقش داشت، اما در پی تحولات سیاسی و موج‌های مهاجرت در قرن بیستم، بخش عمده جمعیت خود را از دست داد.
از مدرسه تاریخی تا موزه میراث یهودیان
موزه شماش در ساختمانی در خیابان الرشید، در مرکز بغداد، راه‌اندازی شده است. این ساختمان در ابتدا مدرسه‌ای متعلق به جامعه یهودیان بود که در سال ۱۹۲۸ به ابتکار یعقوب شلومو شماش، شهروند یهودی عراق، تأسیس شد.
این مدرسه به دانش‌آموزانی از جوامع مختلف عراق، به‌ویژه یهودیان، آموزش ارائه می‌کرد و برنامه درسی آن به زبان انگلیسی بود.
به گفته عمار التمیمی، وکیل کمیته اداری یهودیان عراق که مدیریت املاک این جامعه را برعهده دارد، ساختمان مدرسه در دهه ۱۹۷۰ از سوی حکومت عراق مصادره و به مدرسه دولتی تبدیل شد. در سال ۱۹۹۲ نیز با صدور حکم قضایی به جامعه یهودیان بازگردانده شد.
موزه شماش در اواخر اکتبر ۲۰۲۶ به روی بازدیدکنندگان گشوده شد. خبرگزاری فرانسه در گزارشی که سوم نوامبر منتشر کرد، از استقبال بازدیدکنندگان عراقی و خارجی از این مکان خبر داد.
عمار التمیمی به این خبرگزاری گفته است که شماش تنها موزه متعلق به جامعه یهودیان در عراق است.
یادگارهای یک جامعه چند هزارساله
فضای داخلی موزه شامل یک سالن نمایشگاهی است که اسناد قدیمی، عکس‌های خانوادگی و گواهی‌های تحصیلی یهودیان عراقی در آن نگهداری می‌شود. تصاویر شماری از شخصیت‌های برجسته این جامعه نیز بر دیوارهای موزه قرار گرفته است.
از جمله این چهره‌ها، ساسون حسقیل (۱۸۶۰ تا ۱۹۳۲)، نخستین وزیر دارایی عراق، و ظافر فؤاد الیاهو (۱۹۶۰ تا ۲۰۲۱)، پزشک عراقی شناخته‌شده به دلیل ارائه خدمات درمانی رایگان، هستند.
بر اساس گزارش خبرگزاری فرانسه، پیشینه حضور یهودیان در عراق به حدود ۲۶۰۰ سال پیش و دوران تبعید بابلی بازمی‌گردد. این جامعه در دهه ۱۹۴۰ میلادی بیش از ۱۳۰ هزار نفر جمعیت داشت و یکی از بزرگ‌ترین جوامع یهودی خاورمیانه به شمار می‌رفت.
اما این جمعیت در پی تحولات سیاسی و خشونت‌های فرقه‌ای به‌شدت کاهش یافت. کشتار فرهود در سال ۱۹۴۱، که طی آن بیش از ۱۰۰ یهودی در بغداد کشته شدند، و تأسیس اسرائیل در سال ۱۹۴۸، از عوامل اصلی موج مهاجرت یهودیان عراق بودند. در سال‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۵۱ نیز ده‌ها هزار نفر از این کشور خارج شدند.
اکنون تنها چند ده نفر از اعضای این جامعه در عراق زندگی می‌کنند که بیشتر آن‌ها در اقلیم کوردستان ساکن هستند.
میراث تاریخی در انتظار احیا
افتتاح موزه شماش در شرایطی صورت می‌گیرد که بسیاری از آثار و مکان‌های تاریخی یهودیان عراق در دهه‌های گذشته بر اثر جنگ، بی‌توجهی و تغییر کاربری آسیب دیده‌اند.
بر اساس گزارش خبرگزاری فرانسه، کمتر از ۵۰ کنیسه و مکان تاریخی یهودیان در سراسر عراق باقی مانده است که بیشتر آن‌ها در بغداد و شهر حله، مرکز استان بابل، قرار دارند. شماری از این اماکن به انبار تبدیل شده یا در جریان جنگ‌ها و درگیری‌ها تخریب شده‌اند.
خالده فؤاد الیاهو، از رهبران جامعه یهودیان عراق، در رأس تلاش‌ها برای احیای مکان‌های تاریخی و مذهبی این جامعه قرار دارد. به گزارش خبرگزاری فرانسه، این تلاش‌ها پس از سال‌ها وقفه ناشی از تحریم‌های دهه ۱۹۹۰، حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، درگیری‌های فرقه‌ای سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷ و ظهور داعش در فاصله سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷، بار دیگر دنبال شده‌اند.
اطلاعات بیشتر
افتتاح موزه شماش با واکنش سازمان یهودیان بومی خاورمیانه و شمال آفریقا (JIMENA) نیز همراه شده است. این سازمان در بیانیه‌ای ضمن استقبال از بازسازی مدرسه، بر ضرورت مشارکت معنادار یهودیان عراقی و نوادگان خانواده‌هایی که با این مکان پیوند تاریخی دارند، در حفاظت از میراث خود تأکید کرده است.
این سازمان همچنین یادآور شده است که بخش عمده خانواده‌های یهودی عراق در سال‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۵۱ این کشور را ترک کردند و بسیاری از نوادگان آن‌ها اکنون در خارج از عراق زندگی می‌کنند.
لینک مرتبط
.webp)
