
خلاصه خبر
پژوهشگران مؤسسه گلادستون در آمریکا دریافتهاند سد خونی مغز علاوه بر جلوگیری از ورود مواد مضر، پروتئینهای مفیدی را نیز بهصورت انتخابی از خون به مغز منتقل میکند.
در آزمایش روی موشها، از میان ۸۶۱ پروتئین ردیابیشده در خون، ۹۲ پروتئین توانستند وارد بافت مغز شوند.
یکی از این پروتئینها APOA1 است که با تأثیر بر سلولهای آستروسیت، به تنظیم کلسترول و حفظ ارتباطات میان سلولهای عصبی کمک میکند.
افزایش تولید این پروتئین در کبد موشهای مبتلا به مدل آزمایشگاهی آلزایمر، برخی اختلالات عصبی و رفتاری مرتبط با بیماری را کاهش داد.
نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد اختلال در انتقال پروتئینهای محافظ از خون به مغز ممکن است پیش از آسیب فیزیکی سد خونی مغز در بیماری آلزایمر رخ دهد. این یافته، نگاه تازهای به نقش ارتباط میان اندامهای بدن و سلامت مغز ارائه میکند و میتواند زمینهساز تحقیقات جدید برای مقابله با بیماریهای عصبی باشد.
سد خونی مغز فقط یک مانع دفاعی نیست
پژوهشگران مؤسسه گلادستون با همکاری محققانی از دانشگاه کالیفرنیا و چند مرکز علمی دیگر، سازوکار انتقال پروتئینهای خون به مغز را بررسی کردهاند.
سد خونی مغز (Blood-Brain Barrier) شبکهای از سلولها در رگهای خونی مغز است که ورود بسیاری از مواد موجود در جریان خون را کنترل میکند. این ساختار معمولاً بهعنوان یک لایه محافظ در برابر سموم و عوامل آسیبزا شناخته میشود.
اما پژوهش جدید نشان میدهد این سد عملکردی فعالتر دارد و میتواند پروتئینهای مشخصی را شناسایی کرده و به بخشهای معینی از مغز انتقال دهد.
دانشمندان در این مطالعه ۸۶۱ پروتئین موجود در خون موشها را ردیابی کردند. از این تعداد، ۹۲ پروتئین توانستند از سد خونی مغز عبور کنند. بسیاری از این پروتئینها در اندامهایی خارج از مغز، بهویژه کبد، تولید میشوند.
نقش پروتئین APOA1 در حفظ ارتباطات عصبی
یکی از مهمترین پروتئینهای شناساییشده در این پژوهش، آپولیپوپروتئین A1 یا APOA1 است که عمدتاً در کبد تولید میشود.
این پروتئین پس از ورود به مغز بر عملکرد سلولهایی به نام آستروسیت تأثیر میگذارد. آستروسیتها از سلولهای پشتیبان سیستم عصبی هستند و در تنظیم محیط شیمیایی مغز و حفظ عملکرد ارتباطات میان نورونها نقش دارند.
پژوهشگران دریافتند APOA1 با فعال کردن مسیری مرتبط با تنظیم و خروج کلسترول از آستروسیتها، به حفظ سلامت سیناپسها کمک میکند. سیناپسها محل ارتباط میان سلولهای عصبی هستند و برای انتقال اطلاعات در مغز اهمیت اساسی دارند.
اختلال در انتقال پروتئینها پیش از آسیب مغزی
دانشمندان برای بررسی ارتباط این سازوکار با آلزایمر، عملکرد سد خونی مغز را در موشهای مبتلا به مدل آزمایشگاهی این بیماری بررسی کردند.
نتایج نشان داد پیش از آنکه سد خونی مغز دچار آسیب فیزیکی و نشت مواد مضر شود، توانایی آن برای انتقال برخی پروتئینهای محافظ، از جمله APOA1، کاهش پیدا میکند.
این اختلال با کاهش ارتباطات عصبی، تغییرات رفتاری و دیگر نشانههای اولیه بیماری در موشها همراه بود.
پژوهشگران برای بررسی امکان جبران این اختلال، گروهی از موشها را بهگونهای دستکاری ژنتیکی کردند که کبد آنها APOA1 بیشتری تولید کند.
نتایج نشان داد افزایش سطح این پروتئین در خون و ورود بیشتر آن به مغز، برخی از اختلالات مرتبط با آلزایمر را کاهش داده و به بهبود وضعیت سلولهای پشتیبان عصبی و ارتباطات سیناپسی کمک کرده است.
با این حال، این نتایج در مدلهای حیوانی به دست آمده و هنوز مشخص نیست افزایش APOA1 در انسان نیز میتواند اثر مشابهی داشته باشد.
اطلاعات بیشتر
این پژوهش با عنوان «سد خونی مغز پروتئینهای متنوع محافظ عصبی را از طریق مسیرهایی وارد میکند که در مراحل اولیه مدلهای آلزایمر مختل میشوند» در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه علمی Cell منتشر شده است.
یکی از یافتههای مهم مطالعه، شناسایی نقش دو گیرنده مولکولی SR-B1 و ABCA1 در انتقال و عملکرد APOA1 است. پژوهشگران نشان دادهاند این سازوکار به عبور پروتئین از سد خونی مغز و انتقال آن به آستروسیتها کمک میکند.
دانشمندان امیدوارند شناخت این مسیرها در آینده به دو حوزه کمک کند: توسعه روشهایی برای تقویت انتقال پروتئینهای محافظ به مغز و استفاده از سازوکار طبیعی سد خونی مغز برای رساندن هدفمند داروها به سلولهای عصبی.
لینکهای مرتبط
داروی آزمایشی، آسیبهای مغزی مرتبط با آلزایمر را در موشها کاهش داد
روغن ماهی حافظه را تقویت نمیکند
آیا مصرف قرص های امگا 3 خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را کاهش می دهد
